فرآوری کود دامی با تکنولوژی EM؛ دستورالعمل گام‌به‌گام برای باغداران

اوره نیتروژن در دسترس میکروب‌ها را تأمین می‌کند و کاه و کلش، که کربن‌دار است، تعادل کربن به نیتروژن توده را بهتر می‌کند. بر پایه منابع علمی، نسبت کربن به نیتروژن حدود ۲۵ تا ۳۰ به ۱ برای کمپوست‌سازی مناسب است و افزودن مواد پرکربن به کودهای پرنیتروژن، تلفات نیتروژن را کاهش می‌دهد [۳].

• توده کود را طوری پهن کنید که ارتفاع آن از ۱/۵ متر بیشتر نشود.
• اوره را به‌طور کامل و یکنواخت روی توده پخش کنید.
• اگر کاه و کلش دارید، به ازای هر ۱۰ تن کود حدود یک تن به توده اضافه کنید.
• ۴۰ لیتر EM را با ده برابر آب (حدود ۴۰۰ لیتر محلول) در تانک سمپاش مخلوط کنید و هنگام زیرورو کردن، تمام توده را به‌خوبی آغشته کنید.
• در پایان، روی توده را با یک لایه پلاستیک بپوشانید.

توده نه باید خشک باشد و نه حالت لجن پیدا کند. یک آزمون ساده در مزرعه: وقتی مشتی از توده را فشار می‌دهید، آب از آن نچکد، اما کمی رطوبت بین انگشتان جمع شود.

دلیل این دقت، تأثیر مستقیم رطوبت بر فعالیت میکروب‌هاست. بر اساس منابع دانشگاهی، رطوبت کمتر از حدود ۳۰ درصد فعالیت باکتری‌ها را مهار می‌کند و رطوبت بیش از ۶۵ درصد باعث کندی تجزیه، بوی بد در نقاط بی‌هوازی و شسته شدن عناصر غذایی می‌شود [۱].

فرآوری حداقل ۳۵ تا ۴۵ روز طول می‌کشد. در این مدت هر ۱۵ روز یک‌بار پلاستیک را کنار بزنید، توده را زیرورو کنید و اگر خشک شده بود، هنگام هم‌زدن رطوبت آن را جبران کنید؛ سپس دوباره روی توده را بپوشانید.

هم‌زدن توده دو کار مهم انجام می‌دهد:

• جمعیت میکروارگانیسم‌های مفید و تجزیه‌کننده در سراسر توده یکنواخت می‌شود.
• فعالیت میکروب‌ها دمای داخل توده را بالا می‌برد و بخشی از میکروارگانیسم‌های EM هوازی‌اند؛ هم‌زدن هم دما را متعادل می‌کند و هم اکسیژن‌رسانی می‌کند.

با یک دماسنج میله‌ای، دمای قلب توده را مرتب بررسی کنید. دمای بالاتر از ۶۵ درجه می‌تواند ماده آلی را بسوزاند و ارزش غذایی کود را کاهش دهد. منابع علمی هم تأیید می‌کنند که بیشتر میکروب‌ها، از جمله مفیدها، بالاتر از حدود ۶۰ تا ۶۵ درجه فعالیت خود را از دست می‌دهند و برای کاهش دما باید توده را زیرورو یا هوادهی کرد [۱].

از سوی دیگر، دمای حدود ۵۵ تا ۶۵ درجه در دوره‌ای کوتاه به از بین رفتن بذر علف‌های هرز و بسیاری از عوامل بیماری‌زا کمک می‌کند [۲]؛ پس هدف، «گرم شدن کنترل‌شده» است، نه گرمای بی‌حد.

• در یک پژوهش روی مخلوط کود گاوی، مرغی و پسماند آشپزخانه، کمپوست تهیه‌شده با EM نسبت به کمپوست شاهد عملکرد بهتری داشت و حتی عملکرد تر و خشک شبدر برسیم در کشت‌های بعدی بالاتر بود [۴].
• در آزمایشی دیگر روی خاک‌اره و کود گاوی، توده‌های دارای EM حدود یک ماه زودتر (چهار ماه در برابر پنج ماه) به کمپوست رسید و مقدار نیتروژن و پتاسیم آن کمی بیشتر بود (نیتروژن ۰/۶۳ در برابر ۰/۵۶ درصد و پتاسیم ۰/۵۳ در برابر ۰/۴۹ درصد) [۵].

باید دقت کرد که نتیجه EM به نوع مواد اولیه، رطوبت، هوادهی و شرایط محیطی بستگی دارد و در همه آزمایش‌ها اثر یکسانی گزارش نشده است. به همین دلیل، رعایت رطوبت، دما و زیرورو کردن به اندازه خود EM اهمیت دارد.